Wat is crypto en hoe werkt cryptovaluta?
Crypto, of cryptovaluta, is een digitaal bezit dat wordt vastgelegd in een gedeeld grootboek, de blockchain, en dat je met cryptografische sleutels verplaatst in plaats van via een bank. In de EU heet het een cryptoactivum en valt het onder MiCA.
Dit artikel is de eerste stap van onze gids over crypto.
Wat is crypto precies?
Crypto is een digitaal bezit waarvan het eigendom in een blockchain staat en dat wordt overgedragen door te ondertekenen met een private key, zonder bank of kaartnetwerk ertussen. Bitcoin opende de categorie op 3 januari 2009, toen het eerste blok werd aangemaakt; sindsdien zijn er duizenden cryptoactiva bijgekomen. De juridische term in de EU is ruimer en omvat elk bezit van dit type.
Een puur peer-to-peerversie van elektronisch geld zou het mogelijk maken om online betalingen rechtstreeks van de ene partij naar de andere te sturen, zonder tussenkomst van een financiële instelling.
Hoe legt een blockchain transacties vast?
Een blockchain legt transacties vast in blokken die met cryptografische hashes aan elkaar zijn gekoppeld, en elke deelnemende computer (een node) houdt een eigen volledige kopie bij. Er is geen centrale kopie: de nodes toetsen elk nieuw blok aan de regels en aan elkaar, en aanvaarden het alleen als het past.
Elk blok draagt een hash: een korte vingerafdruk die wordt berekend uit de inhoud van het blok en uit de hash van het vorige blok. Verander je één oude regel, dan verandert die hash, en daarna de hash van elk volgend blok. De gewijzigde kopie klopt dan niet meer met de andere, en het netwerk negeert haar.
Wat doen sleutels en wallets?
Een private key is een geheim getal waarmee je transacties ondertekent; het bijbehorende adres, afgeleid van de publieke sleutel, is waar anderen crypto naartoe sturen. Bij Bitcoin en Ethereum is de private key een getal van 256 bits. Een wallet is de software of het apparaat dat de sleutels bewaart en ermee ondertekent: de crypto zelf blijft altijd op de blockchain staan.
De meeste wallets maken een back-up van de sleutels als herstelzin (seed phrase) van 12 of 24 woorden. Wie die zin leest, beheert het tegoed.
| Bewaring door een aanbieder (custodial) | Zelf bewaren (self-custody) | |
|---|---|---|
| Wie ondertekent transacties | De aanbieder, in jouw opdracht | Jij, in je eigen wallet |
| Wachtwoord of telefoon kwijt | De aanbieder herstelt de toegang na controle van je identiteit | Alleen je herstelzin geeft weer toegang |
| Welke regels gelden | MiCA: een vergunde aanbieder moet de cryptoactiva van klanten beschermen, ook bij een faillissement (artikel 70) | Geen aanbieder betrokken; de beveiliging ligt bij jou |
| Gebruikelijk voor | Kopen, verkopen en aanhouden in een app | Aanhouden buiten elke aanbieder |
Hoe wordt een cryptotransactie bevestigd?
Een cryptotransactie is bevestigd zodra het netwerk haar in een blok opneemt; elk volgend blok voegt één bevestiging toe. Dat duurt van enkele seconden tot ongeveer een uur, afhankelijk van het netwerk en van het aantal bevestigingen waarop de ontvanger wacht.
De verzender ondertekent
De wallet stelt de transactie op (bedrag, ontvangstadres, netwerkkosten) en ondertekent haar met de private key.
Het netwerk controleert
Nodes controleren de handtekening en of het adres van de verzender genoeg tegoed heeft. Een transactie die een van beide controles niet doorstaat, valt af.
Een blok neemt haar op
Bij Bitcoin concurreren miners met rekenkracht (proof of work) en komt er ongeveer elke 10 minuten een blok bij. Bij Ethereum, dat in september 2022 overstapte op proof of stake, stelt een validator elk slot van 12 seconden een blok voor.
Bevestigingen stapelen zich op
Elk nieuw blok erbovenop maakt de transactie moeilijker terug te draaien. Aanbieders en wallets schrijven een binnenkomende transactie bij na hun eigen aantal bevestigingen.
Elke transactie loopt over één bepaald netwerk: blockchainnetwerken en waarom het netwerk moet kloppen laat zien waarom je tegoed kwijtraakt op het verkeerde netwerk, en wat een TXID is en hoe je een cryptotransfer volgt legt uit hoe je haar volgt in een blockexplorer.
Welke soorten cryptoactiva zijn er?
Cryptoactiva vallen in vier grote groepen: eigen coins, tokens, stablecoins en non-fungible tokens (NFT's). De groep bepaalt wie er achter het bezit staat, als er al iemand is, en welke MiCA-regels gelden.
- Coins draaien op hun eigen blockchain en betalen de kosten daarvan. Bitcoin en Ether zijn de bekendste voorbeelden. Geen uitgever belooft een waarde.
- Tokens worden door een smart contract op een bestaande blockchain gemaakt, zoals de ERC-20-standaard op Ethereum. MiCA noemt één soort apart, de gebruikstoken (utility token), die alleen toegang geeft tot een goed of dienst van de uitgever.
- Stablecoins proberen een vaste waarde te houden door te verwijzen naar een munt of andere activa. MiCA noemt ze e-moneytokens als ze naar één munt verwijzen, zoals de euro, en anders activagerelateerde tokens.
- NFT's zijn unieke tokens, elk anders, voor zaken als digitale kunst of tickets. Unieke NFT's vallen grotendeels buiten MiCA.
Hoe verschilt crypto van geld op een betaalrekening?
Euro's op een betaalrekening houden hun nominale waarde en vallen onder betaalregels bij vergissingen; cryptoactiva veranderen voortdurend van waarde, en een bevestigde transactie is definitief.
| Euro's op een betaalrekening | Cryptoactiva | |
|---|---|---|
| Waarde | 1 euro blijft 1 euro | Bepaald door de markt; kan sterk dalen, zelfs tot nul |
| Wie houdt het register bij | De bank of instelling voor elektronisch geld | Een blockchain, in kopieën bij veel nodes |
| Bescherming | Banktegoeden: depositogarantie tot EUR 100.000 (Richtlijn 2014/49/EU). Elektronisch geld: afgescheiden door de instelling, los van haar eigen geld | Geen depositogarantie en geen beleggerscompensatie |
| Per vergissing verstuurd | De betaaldienstverlener kan een terugboeking aanvragen | Een bevestigde transactie is niet terug te draaien |
| Wanneer het geld beweegt | SEPA Instant: dag en nacht, binnen seconden | Dag en nacht, in het tempo van het netwerk |
Crypto is in de EU geen wettig betaalmiddel, dus een winkel of verhuurder hoeft het niet te aanvaarden.
Hoe is crypto in de EU geregeld?
Crypto valt in de EU onder MiCA, Verordening (EU) 2023/1114: elk bedrijf dat voor klanten cryptoactiva bewaart, verhandelt of overdraagt, heeft een vergunning nodig als aanbieder van cryptoactivadiensten (CASP). De overgangsperiode voor bedrijven die al onder nationale regels actief waren, liep af op 1 juli 2026, dus een aanbieder zonder die vergunning mag geen EU-klanten meer bedienen. Wat MiCA is en hoe je een cryptoaanbieder controleert behandelt de regels voor stablecoins, witboeken en reclame, en het zoeken in het register van ESMA.
Wat zijn de grootste risico's en vormen van oplichting?
De grootste risico's van crypto zijn scherpe koersdalingen, transacties die niet terug te draaien zijn, verloren sleutels en fraude.
- Koersschommelingen. De koers van een cryptoactivum stijgt en daalt sterk, soms binnen enkele uren, en kan tot nul zakken.
- Nepplatforms en imitatie. Oplichters doen zich voor als aanbieder, bekende persoon of politie, en vragen om een overboeking of om je herstelzin.
- Beloofde vaste rendementen. Gegarandeerde winst is een kenmerk van beleggingsfraude.
- Herstelfraude. Na een verlies vragen nep-"herstelbureaus" vooraf een vergoeding en verdwijnen ermee.
Veelgestelde vragen
Is crypto legaal in Nederland en België?
Ja. Cryptoactiva bezitten, kopen en verkopen is legaal in elk EU-land, dus ook in Nederland en België. De belastingregels verschillen per land.
Wie bepaalt de koers van crypto?
Niemand stelt hem vast. De koers volgt uit vraag en aanbod op handelsplatformen en verandert daarom dag en nacht.
Is crypto in een app beschermd zoals spaargeld bij een bank?
Nee. Cryptoactiva vallen niet onder een depositogarantie- of beleggerscompensatiestelsel. MiCA verplicht een vergunde aanbieder om het eigendom van klanten te beschermen als hij failliet gaat, maar niemand garandeert de marktwaarde.






