Crypto

Wat is crypto en hoe werkt cryptovaluta?

Crypto, of cryptovaluta, is een digitaal bezit dat wordt vastgelegd in een gedeeld grootboek, de blockchain, en dat je met cryptografische sleutels verplaatst in plaats van via een bank. In de EU heet het een cryptoactivum en valt het onder MiCA.

Bijgewerkt

Dit artikel is de eerste stap van onze gids over crypto.

Wat is crypto precies?

Crypto is een digitaal bezit waarvan het eigendom in een blockchain staat en dat wordt overgedragen door te ondertekenen met een private key, zonder bank of kaartnetwerk ertussen. Bitcoin opende de categorie op 3 januari 2009, toen het eerste blok werd aangemaakt; sindsdien zijn er duizenden cryptoactiva bijgekomen. De juridische term in de EU is ruimer en omvat elk bezit van dit type.

Een puur peer-to-peerversie van elektronisch geld zou het mogelijk maken om online betalingen rechtstreeks van de ene partij naar de andere te sturen, zonder tussenkomst van een financiële instelling.

Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, het witboek uit 2008 waarmee Bitcoin begon (vertaald uit het Engels)

Hoe legt een blockchain transacties vast?

Een blockchain legt transacties vast in blokken die met cryptografische hashes aan elkaar zijn gekoppeld, en elke deelnemende computer (een node) houdt een eigen volledige kopie bij. Er is geen centrale kopie: de nodes toetsen elk nieuw blok aan de regels en aan elkaar, en aanvaarden het alleen als het past.

Diagram: links een centraal grootboek, waarbij één bank het enige register bijhoudt en vier klanten daarmee verbonden zijn; rechts een gedistribueerd grootboek, waarbij vier deelnemers elk een identieke kopie bijhouden en elke kopie met de andere verbonden is.
Een centraal grootboek heeft één beheerder; een gedistribueerd grootboek heeft veel identieke kopieën.

Elk blok draagt een hash: een korte vingerafdruk die wordt berekend uit de inhoud van het blok en uit de hash van het vorige blok. Verander je één oude regel, dan verandert die hash, en daarna de hash van elk volgend blok. De gewijzigde kopie klopt dan niet meer met de andere, en het netwerk negeert haar.

Probeer het

Vier mensen houden elk een kopie van hetzelfde grootboek bij. Het begint met drie blokken: een beginsaldo van 10 eenheden per persoon, Ana die 3 eenheden naar Ben stuurt, en Eva die 2 eenheden naar Jan stuurt. De vingerafdruk (hash) van elk blok omvat de eigen regel en de vorige vingerafdruk. Een nieuwe transactie wordt getoetst aan het saldo van de verzender en aan elke kopie toegevoegd. Wordt blok 2 in één kopie gewijzigd (Ana → Ben: 9 in plaats van 3), dan kloppen de vingerafdrukken van die kopie vanaf blok 2 niet meer met de drie andere, dus het netwerk wijst haar af en herstelt haar vanuit de versie die de andere delen.

Wat doen sleutels en wallets?

Een private key is een geheim getal waarmee je transacties ondertekent; het bijbehorende adres, afgeleid van de publieke sleutel, is waar anderen crypto naartoe sturen. Bij Bitcoin en Ethereum is de private key een getal van 256 bits. Een wallet is de software of het apparaat dat de sleutels bewaart en ermee ondertekent: de crypto zelf blijft altijd op de blockchain staan.

Diagram: een wallet bewaart de private key, een geheim getal van 256 bits, en de publieke sleutel. De private key ondertekent transacties. Het adres is afgeleid van de publieke sleutel en is waar anderen crypto naartoe sturen. De crypto zelf blijft op de blockchain staan.
Je wallet bewaart de sleutels; de crypto zelf blijft op de blockchain staan, op je adres.

De meeste wallets maken een back-up van de sleutels als herstelzin (seed phrase) van 12 of 24 woorden. Wie die zin leest, beheert het tegoed.

Twee manieren om crypto te bewaren
Bewaring door een aanbieder (custodial)Zelf bewaren (self-custody)
Wie ondertekent transactiesDe aanbieder, in jouw opdrachtJij, in je eigen wallet
Wachtwoord of telefoon kwijtDe aanbieder herstelt de toegang na controle van je identiteitAlleen je herstelzin geeft weer toegang
Welke regels geldenMiCA: een vergunde aanbieder moet de cryptoactiva van klanten beschermen, ook bij een faillissement (artikel 70)Geen aanbieder betrokken; de beveiliging ligt bij jou
Gebruikelijk voorKopen, verkopen en aanhouden in een appAanhouden buiten elke aanbieder
Schema van twee manieren om crypto te bewaren. Bewaring door een aanbieder: jij geeft een opdracht aan de aanbieder, die de sleutels bewaart en de transactie op de blockchain ondertekent. Zelf bewaren: je eigen wallet bewaart de sleutels en ondertekent de transactie op de blockchain.
Wie de sleutels bewaart, ondertekent de transacties: bij bewaring de aanbieder, als je zelf bewaart jij.

Hoe wordt een cryptotransactie bevestigd?

Een cryptotransactie is bevestigd zodra het netwerk haar in een blok opneemt; elk volgend blok voegt één bevestiging toe. Dat duurt van enkele seconden tot ongeveer een uur, afhankelijk van het netwerk en van het aantal bevestigingen waarop de ontvanger wacht.

  1. De verzender ondertekent

    De wallet stelt de transactie op (bedrag, ontvangstadres, netwerkkosten) en ondertekent haar met de private key.

  2. Het netwerk controleert

    Nodes controleren de handtekening en of het adres van de verzender genoeg tegoed heeft. Een transactie die een van beide controles niet doorstaat, valt af.

  3. Een blok neemt haar op

    Bij Bitcoin concurreren miners met rekenkracht (proof of work) en komt er ongeveer elke 10 minuten een blok bij. Bij Ethereum, dat in september 2022 overstapte op proof of stake, stelt een validator elk slot van 12 seconden een blok voor.

  4. Bevestigingen stapelen zich op

    Elk nieuw blok erbovenop maakt de transactie moeilijker terug te draaien. Aanbieders en wallets schrijven een binnenkomende transactie bij na hun eigen aantal bevestigingen.

Elke transactie loopt over één bepaald netwerk: blockchainnetwerken en waarom het netwerk moet kloppen laat zien waarom je tegoed kwijtraakt op het verkeerde netwerk, en wat een TXID is en hoe je een cryptotransfer volgt legt uit hoe je haar volgt in een blockexplorer.

Welke soorten cryptoactiva zijn er?

Cryptoactiva vallen in vier grote groepen: eigen coins, tokens, stablecoins en non-fungible tokens (NFT's). De groep bepaalt wie er achter het bezit staat, als er al iemand is, en welke MiCA-regels gelden.

  • Coins draaien op hun eigen blockchain en betalen de kosten daarvan. Bitcoin en Ether zijn de bekendste voorbeelden. Geen uitgever belooft een waarde.
  • Tokens worden door een smart contract op een bestaande blockchain gemaakt, zoals de ERC-20-standaard op Ethereum. MiCA noemt één soort apart, de gebruikstoken (utility token), die alleen toegang geeft tot een goed of dienst van de uitgever.
  • Stablecoins proberen een vaste waarde te houden door te verwijzen naar een munt of andere activa. MiCA noemt ze e-moneytokens als ze naar één munt verwijzen, zoals de euro, en anders activagerelateerde tokens.
  • NFT's zijn unieke tokens, elk anders, voor zaken als digitale kunst of tickets. Unieke NFT's vallen grotendeels buiten MiCA.
Boom van soorten cryptoactiva: coins zoals Bitcoin en Ether, tokens gemaakt door een smart contract, stablecoins en NFT’s. In MiCA is de gebruikstoken één soort token; stablecoins zijn e-moneytokens als ze naar één munt verwijzen, zoals de euro, en anders activagerelateerde tokens; unieke NFT’s vallen grotendeels buiten MiCA.
De soort cryptoactivum bepaalt wie erachter staat en welke MiCA-regels gelden.

Hoe verschilt crypto van geld op een betaalrekening?

Euro's op een betaalrekening houden hun nominale waarde en vallen onder betaalregels bij vergissingen; cryptoactiva veranderen voortdurend van waarde, en een bevestigde transactie is definitief.

Euro's op een betaalrekening of cryptoactiva
Euro's op een betaalrekeningCryptoactiva
Waarde1 euro blijft 1 euroBepaald door de markt; kan sterk dalen, zelfs tot nul
Wie houdt het register bijDe bank of instelling voor elektronisch geldEen blockchain, in kopieën bij veel nodes
BeschermingBanktegoeden: depositogarantie tot EUR 100.000 (Richtlijn 2014/49/EU). Elektronisch geld: afgescheiden door de instelling, los van haar eigen geldGeen depositogarantie en geen beleggerscompensatie
Per vergissing verstuurdDe betaaldienstverlener kan een terugboeking aanvragenEen bevestigde transactie is niet terug te draaien
Wanneer het geld beweegtSEPA Instant: dag en nacht, binnen secondenDag en nacht, in het tempo van het netwerk

Crypto is in de EU geen wettig betaalmiddel, dus een winkel of verhuurder hoeft het niet te aanvaarden.

Hoe is crypto in de EU geregeld?

Crypto valt in de EU onder MiCA, Verordening (EU) 2023/1114: elk bedrijf dat voor klanten cryptoactiva bewaart, verhandelt of overdraagt, heeft een vergunning nodig als aanbieder van cryptoactivadiensten (CASP). De overgangsperiode voor bedrijven die al onder nationale regels actief waren, liep af op 1 juli 2026, dus een aanbieder zonder die vergunning mag geen EU-klanten meer bedienen. Wat MiCA is en hoe je een cryptoaanbieder controleert behandelt de regels voor stablecoins, witboeken en reclame, en het zoeken in het register van ESMA.

Wat zijn de grootste risico's en vormen van oplichting?

De grootste risico's van crypto zijn scherpe koersdalingen, transacties die niet terug te draaien zijn, verloren sleutels en fraude.

  • Koersschommelingen. De koers van een cryptoactivum stijgt en daalt sterk, soms binnen enkele uren, en kan tot nul zakken.
  • Nepplatforms en imitatie. Oplichters doen zich voor als aanbieder, bekende persoon of politie, en vragen om een overboeking of om je herstelzin.
  • Beloofde vaste rendementen. Gegarandeerde winst is een kenmerk van beleggingsfraude.
  • Herstelfraude. Na een verlies vragen nep-"herstelbureaus" vooraf een vergoeding en verdwijnen ermee.

Veelgestelde vragen

Is crypto legaal in Nederland en België?

Ja. Cryptoactiva bezitten, kopen en verkopen is legaal in elk EU-land, dus ook in Nederland en België. De belastingregels verschillen per land.

Wie bepaalt de koers van crypto?

Niemand stelt hem vast. De koers volgt uit vraag en aanbod op handelsplatformen en verandert daarom dag en nacht.

Is crypto in een app beschermd zoals spaargeld bij een bank?

Nee. Cryptoactiva vallen niet onder een depositogarantie- of beleggerscompensatiestelsel. MiCA verplicht een vergunde aanbieder om het eigendom van klanten te beschermen als hij failliet gaat, maar niemand garandeert de marktwaarde.