Co to jest MiCA i jak sprawdzić dostawcę kryptowalut?
MiCA, czyli rozporządzenie (UE) 2023/1114 w sprawie rynków kryptoaktywów, to unijne prawo, które wprowadza zezwolenia dla dostawców kryptowalut i zasady dla stablecoinów, dokumentów informacyjnych i reklamy. Stosuje się je w pełni od 30 grudnia 2024 roku.
MiCA to unijne przepisy, na których opierają się podstawy kryptowalut: kto może świadczyć usługi kryptowalutowe i co musi Ci powiedzieć.
Co to jest MiCA?
MiCA (Markets in Crypto-Assets) to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1114 z 31 maja 2023 roku w sprawie rynków kryptoaktywów: unijne prawo z jednolitymi zasadami emisji, oferowania i obrotu kryptoaktywami oraz działania firm świadczących usługi w tym zakresie. Jako rozporządzenie MiCA obowiązuje bezpośrednio w każdym państwie członkowskim, bez wersji krajowej. Zastąpiło odrębne krajowe rejestracje firm kryptowalutowych jednym unijnym zezwoleniem.
MiCA używa pojęcia kryptoaktywo dla każdej kryptowaluty i każdego tokena: to cyfrowe odzwierciedlenie wartości lub prawa, które da się przenosić i przechowywać elektronicznie z wykorzystaniem technologii rozproszonego rejestru (art. 3 ust. 1 pkt 5).
Od kiedy obowiązuje MiCA?
MiCA stosuje się w pełni od 30 grudnia 2024 roku; przepisy o stablecoinach weszły wcześniej, 30 czerwca 2024 roku. Daty wynikają z art. 149 i z przepisów przejściowych w art. 143:
- 29 czerwca 2023: wejście w życie, 20 dni po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE.
- 30 czerwca 2024: zaczynają obowiązywać tytuły III i IV, czyli przepisy o tokenach powiązanych z aktywami i tokenach będących e-pieniądzem.
- 30 grudnia 2024: obowiązuje cała reszta, w tym zezwolenia dla CASP i zasady dotyczące dokumentów informacyjnych.
- 1 lipca 2026: najpóźniejszy koniec okresu przejściowego dla firm, które przed 30 grudnia 2024 roku obsługiwały klientów na podstawie prawa krajowego. Państwa członkowskie mogły go skrócić albo z niego zrezygnować, więc w części krajów skończył się wcześniej.
Od tego czasu, jak podkreśla Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA), firma oferująca usługi w zakresie kryptoaktywów klientom z UE bez zezwolenia MiCA narusza prawo unijne i musi przestać.
Jakie kryptoaktywa obejmuje MiCA?
MiCA dzieli kryptoaktywa na trzy grupy: tokeny będące e-pieniądzem, tokeny powiązane z aktywami i wszystkie pozostałe kryptoaktywa. Tokeny będące e-pieniądzem i tokeny powiązane z aktywami to dwa rodzaje stablecoinów; do trzeciej grupy należą m.in. tokeny użytkowe, które dają wyłącznie dostęp do towaru lub usługi emitenta (art. 3 ust. 1 pkt 9).
| Token będący e-pieniądzem (EMT) | Token powiązany z aktywami (ART) | Inne kryptoaktywa | |
|---|---|---|---|
| Z czym jest powiązany | Z wartością jednej waluty urzędowej, na przykład euro | Z inną wartością lub prawem albo ich kombinacją, na przykład z koszykiem walut lub złotem | Z niczym: kurs ustala rynek |
| Kto go emituje lub oferuje | Emituje go tylko bank lub instytucja pieniądza elektronicznego (art. 48) | Emitent z zezwoleniem krajowego organu albo bank (art. 16) | Każda osoba prawna, po opublikowaniu dokumentu informacyjnego (art. 4) |
| Co za nim stoi | Roszczenie wobec emitenta, wykup w każdej chwili po wartości nominalnej i bez opłat (art. 49) | Rezerwa aktywów wydzielona prawnie z majątku emitenta (art. 36) | Rezerwa nie jest wymagana |
| Odsetki | Zakazane, także ze strony dostawców usług (art. 50) | Zakazane, także ze strony dostawców usług (art. 40) | Brak przepisu MiCA |
| Obowiązuje od | 30 czerwca 2024 | 30 czerwca 2024 | 30 grudnia 2024 |
Token będący e-pieniądzem jest w prawie UE pieniądzem elektronicznym (art. 48 ust. 2). Stabilny kurs to nadal tylko cel emitenta, a nie gwarancja jakiegokolwiek systemu publicznego.
Czego MiCA nie obejmuje?
MiCA nie dotyczy kryptoaktywów, które są unikalne i niewymienialne na inne, takich jak unikalne NFT (art. 2 ust. 3). Kryptoaktywa będące instrumentami finansowymi, depozytami lub środkami pieniężnymi podlegają własnym przepisom (art. 2 ust. 4). Usługi świadczone w sposób w pełni zdecentralizowany, bez żadnego pośrednika, są poza zakresem rozporządzenia (motyw 22). Kryptoaktywo bez możliwego do zidentyfikowania emitenta, takie jak bitcoin, nie podlega przepisom o emitentach, ale każda firma, która je przechowuje lub nim handluje na rzecz klientów, potrzebuje zezwolenia CASP.
Kim jest dostawca usług w zakresie kryptoaktywów (CASP)?
Dostawca usług w zakresie kryptoaktywów (CASP) to osoba prawna, która zawodowo świadczy klientom usługi w zakresie kryptoaktywów i ma do tego prawo na podstawie art. 59 MiCA. MiCA wymienia dziesięć takich usług (art. 3 ust. 1 pkt 16): przechowywanie kryptoaktywów i administrowanie nimi w imieniu klientów, prowadzenie platformy obrotu, wymianę kryptoaktywów na środki pieniężne, wymianę kryptoaktywów na inne kryptoaktywa, wykonywanie zleceń, plasowanie kryptoaktywów, przyjmowanie i przekazywanie zleceń, doradztwo, zarządzanie portfelem i usługi transferu.
CASP potrzebuje statutowej siedziby w państwie UE, miejsca faktycznego zarządu w UE i co najmniej jednego członka zarządu mieszkającego w UE (art. 59 ust. 2). Banki, instytucje pieniądza elektronicznego, firmy inwestycyjne i kilka innych podmiotów nadzorowanych muszą jedynie powiadomić swój organ (art. 60). Każde zezwolenie wymienia usługi, które obejmuje (art. 59 ust. 6), a firma, która nie jest CASP, nie może się za niego podawać (art. 59 ust. 5).
Zezwolenie z jednego państwa obowiązuje w całej UE: CASP powiadamia organ w swoim kraju, ten w ciągu 10 dni roboczych informuje pozostałe państwa, a CASP może zacząć tam działać najpóźniej 15. dnia kalendarzowego (art. 65).
Każdy CASP musi:
- działać uczciwie, rzetelnie i profesjonalnie w najlepszym interesie klientów, ostrzegać ich przed ryzykiem i publikować swoje opłaty (art. 66);
- chronić kryptoaktywa i klucze klientów, zwłaszcza na wypadek własnej upadłości, i nigdy nie używać ich na własny rachunek (art. 70 ust. 1);
- najpóźniej do końca następnego dnia roboczego umieścić środki pieniężne klientów w banku lub banku centralnym (art. 70 ust. 3).
Kto nadzoruje kryptowaluty według MiCA?
Właściwe organy krajowe udzielają zezwoleń CASP i emitentom tokenów oraz ich nadzorują; ESMA i EUNB koordynują nadzór na poziomie UE. W Niemczech jest to BaFin; każde państwo członkowskie wyznacza co najmniej jeden taki organ (art. 93). ESMA prowadzi publiczny rejestr dokumentów informacyjnych, emitentów tokenów i CASP (art. 109) oraz niepełny wykaz firm świadczących usługi bez zezwolenia (art. 110). Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (EUNB) bezpośrednio nadzoruje emitentów istotnych tokenów powiązanych z aktywami i istotnych tokenów będących e-pieniądzem (art. 117). Oba urzędy mogą czasowo zakazać lub ograniczyć produkt kryptowalutowy w całej UE (art. 103 i 104).
Czego wymagają przepisy o dokumentach informacyjnych i reklamie?
Dokument informacyjny dotyczący kryptoaktywów (white paper) to dokument, który oferujący musi opublikować, zanim zaoferuje token publicznie w UE: opisuje emitenta, projekt, prawa, technologię, ryzyka i wpływ na klimat (art. 6). Poza tokenami powiązanymi z aktywami, w których przypadku dokument jest częścią zezwolenia emitenta, żaden organ nie zatwierdza go z góry (art. 8 ust. 3) i musi to być napisane na pierwszej stronie. Dokument nie może zawierać twierdzeń o przyszłej wartości tokena i musi stwierdzać, że token może stracić wartość w części lub w całości oraz nie jest objęty systemami rekompensat dla inwestorów ani gwarantowania depozytów (art. 6 ust. 4 i 5).
Małe oferty nie wymagają dokumentu: skierowane do mniej niż 150 osób w danym państwie, o wartości najwyżej 1 000 000 euro w ciągu 12 miesięcy albo wyłącznie do inwestorów kwalifikowanych (art. 4 ust. 2).
Reklama kryptoaktywów musi być wyraźnie oznaczona jako reklama, rzetelna, jasna i niewprowadzająca w błąd, zgodna z dokumentem informacyjnym i musi podawać, gdzie go opublikowano (art. 7, 29 i 53). Przed publikacją dokumentu żadna reklama nie może się ukazać (art. 7 ust. 2). Reklama tokena będącego e-pieniądzem musi też informować o prawie posiadacza do wykupu w każdej chwili po wartości nominalnej (art. 53 ust. 2).
Jak sprawdzić, czy dostawca kryptowalut ma zezwolenie?
Dostawcę kryptowalut sprawdzisz, ustalając podmiot prawny stojący za marką i wyszukując go w Interim MiCA Register prowadzonym przez ESMA, czyli unijnym wykazie CASP z zezwoleniem. ESMA aktualizuje rejestr co tydzień; cofnięte zezwolenie pozostaje w nim z datą cofnięcia.
Sprawdź, czy firma, z której korzystasz, figuruje jako podmiot z zezwoleniem w Interim MiCA Register prowadzonym przez ESMA, zanim zainwestujesz lub przekażesz środki.
Ustal podmiot prawny
Znajdź w regulaminie, w umowie lub w stopce strony pełną nazwę spółki i kraj. Sama nazwa marki nie wystarczy.
Wyszukaj w Interim MiCA Register
Otwórz na stronie ESMA wykaz dostawców usług w zakresie kryptoaktywów i szukaj nazwy prawnej, a nie marki.
Porównaj usługi
Sprawdź, czy wpis wymienia usługę, z której chcesz korzystać, na przykład przechowywanie lub wymianę kryptoaktywów na środki pieniężne.
Potwierdź u krajowego nadzorcy
Wpis podaje organ, który wydał zezwolenie, na przykład BaFin w Niemczech. Jego własna baza potwierdza wpis. W Polsce warto też zajrzeć na listę ostrzeżeń publicznych KNF.
ESMA dodaje, że ochrona z MiCA dotyczy wyłącznie konkretnego podmiotu z zezwoleniem w UE, a nie innych spółek z tej samej grupy ani podmiotów spoza UE, oraz że jedna marka może działać przez kilka spółek. Firma spoza UE może obsłużyć klienta z UE tylko wtedy, gdy ten zgłosił się do niej wyłącznie z własnej inicjatywy; każde pozyskiwanie klientów w UE wyklucza ten wyjątek (art. 61).
Safe2transact pokazuje, czego szukać. Usługi w zakresie kryptoaktywów świadczy BitGo Europe GmbH, dostawca usług w zakresie kryptoaktywów z zezwoleniem na podstawie MiCA, nadzorowany przez BaFin, więc to BitGo Europe GmbH należy wyszukać. Artykuł pomocy o reklamacjach i ochronie Twoich środków podaje dostawcę każdej usługi.
Czego MiCA nie chroni?
MiCA nie chroni wartości kryptoaktywów: nie są objęte systemami gwarantowania depozytów ani rekompensat dla inwestorów, a kurs może spaść do zera. MiCA chroni za to własność: CASP z zezwoleniem musi chronić kryptoaktywa klientów na wypadek swojej upadłości (art. 70), ale nikt nie pokrywa strat z powodu spadku kursu. Obietnica stałego zysku to sygnał ostrzegawczy, bo gwarantowany zysk to typowa cecha oszustwa inwestycyjnego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy MiCA dotyczy kryptowalut w moim własnym portfelu?
Nie. MiCA reguluje firmy, które emitują i oferują kryptoaktywa lub świadczą w tym zakresie usługi. Kryptowaluty w portfelu, nad którym masz pełną kontrolę, nie wymagają żadnego dostawcy, więc nie chroni ich żaden przepis MiCA, a za bezpieczeństwo kluczy odpowiadasz Ty.
Czy reguła podróży (Travel Rule) jest częścią MiCA?
Nie. Reguła podróży wynika z odrębnego rozporządzenia (UE) 2023/1113 w sprawie informacji towarzyszących transferom środków, które także stosuje się od 30 grudnia 2024 roku. Dzięki niemu dane identyfikacyjne podróżują razem z każdym transferem kryptoaktywów między dostawcami. Przy transferze powyżej 1000 euro z Twojego własnego portfela lub do niego dostawca sprawdza, czy portfel należy do Ciebie.
Czy MiCA reguluje podatki od kryptowalut?
Nie. Opodatkowanie kryptowalut ustala każde państwo samo. Odrębna dyrektywa unijna, DAC8 (dyrektywa Rady (UE) 2023/2226), od 1 stycznia 2026 roku zobowiązuje CASP do zbierania danych o transakcjach klientów na potrzeby zgłoszeń do organów podatkowych.





